Οι Καλάσα ζουν στα όρη του Ινδικού Καυκάσου, στα βόρεια σύνορα του Πακιστάν, εδώ και 4.000 χρόνια περίπου.
Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος έφτασε εκεί και συνάντησε τον Καλασικό λαό, μίλησαν μαζί του στην αρχαία ελληνική γλώσσα. Οι Καλάσα τον καλοδέχθηκαν με ενθουσιασμό, έκαναν μαζί θυσίες στους θεούς και ήπιαν οίνο καλασικό.
Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος έφτασε εκεί και συνάντησε τον Καλασικό λαό, μίλησαν μαζί του στην αρχαία ελληνική γλώσσα. Οι Καλάσα τον καλοδέχθηκαν με ενθουσιασμό, έκαναν μαζί θυσίες στους θεούς και ήπιαν οίνο καλασικό.
Η παράδοση τους αποδεικνύει ότι είναι απόγονοι των στρατιωτών του Μ.Αλεξάνδρου που παρέμειναν στις περιοχές αυτές, όταν ο στρατός του μεγάλου στρατηλάτη διέσχιζε τον ινδικό Καύκασο οδεύοντας προς Νότο. Η φυλή αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μας, γιατί δεν έχει εξισλαμισθεί και διατηρεί μια μοναδική στον κόσμο παράδοση με στοιχεία από την αρχαία ελληνική στη θρησκεία, έθιμα, μουσική, γλώσσα κ.λπ.
Η γλώσσα τους έχει στοιχεία από τα Περσικά, τα Σανσκριτικά και τα Ελληνικά, αφού βρίσκουμε λέξεις που έχουν κοινές ρίζες με τη δική μας γλώσσα.
ΝΟΜ: όνομα
ΠΑΡΕΙΜ: πορεύομαι, διαβαίνω εκ του πάρειμι
ΧΕΜΑΝ: χειμώνας
ΙΛΑ: έλα
ΔΟΝΤΟΥΓΙΑ: δόντια
DI: δίδω
ΙΣΠΑΤΑ: χαιρετισμός, εκ του ασπάζομαι. Γι' αυτό φιλιούνται
όταν συναντιούνται μετά από καιρό
ΝΟΜ: όνομα
ΠΑΡΕΙΜ: πορεύομαι, διαβαίνω εκ του πάρειμι
ΧΕΜΑΝ: χειμώνας
ΙΛΑ: έλα
ΔΟΝΤΟΥΓΙΑ: δόντια
DI: δίδω
ΙΣΠΑΤΑ: χαιρετισμός, εκ του ασπάζομαι. Γι' αυτό φιλιούνται
όταν συναντιούνται μετά από καιρό
Η θρησκεία τους είναι πολυθεϊστική. Πατέρας των θεών και των ανθρώπων είναι ο DI ZAU (Δίας-Ζευς). Το όνομά του σημαίνει «αυτός που δίνει ζωή» μιας και οι λέξεις «DI» και «ZAU» σημαίνουν «Δίδω» και «Ζωή» αντίστοιχα. Τον πατέρα των θεών τον αποκαλούν και "Raintagarau" (Παντοκράτωρ) που σημαίνει αυτόν που «τα πάντα ελέγχει και κυβερνά». Η θεότητα του σπιτιού, της οικογένειας και της κοινότητας είναι η «Tsestak» (Εστία).
Κάθε σπίτι έχει μια γωνιά αφιερωμένη σ' αυτήν και κάθε οικισμός ένα ναό, όπου συγκεντρώνονται για τις τελετές τους. Στα δάση, στα ποτάμια, στις κορυφές των βουνών κατοικούν διάφορα Πνεύματα (Νύμφες), που πολλές φορές βοηθούν τους Καλάς μέσω «διαμέσων» ανθρώπων οι οποίοι μπορούν και επικοινωνούν μαζί τους. Προστάτης των ποιμένων είναι ο "Sagikor" με ιδιαίτερο ιερό, που δέχεται προσφορές όταν οι ποιμένες κατεβαίνουν από τα υψώματα στα χωριά τους. Το τελετουργικό της θυσίας ακολουθεί την αρχαία ελληνική παράδοση, αφού και εδώ ο κέδρος και η βελανιδιά είναι τα ιερά δένδρα του DI ZAU. Ο καπνός των κλαδιών που καίγονται ευχαριστεί τους θεούς. Αυτοί που συμμετέχουν στη θυσία πρέπει να κάνουν καθαρτήριο λουτρό με νερό πηγής ή με μούστο από σταφύλια που έκοψαν πρόσφατα. Με το αίμα του ζώου ραντίζουν το βωμό και τη φωτιά που έχουν ανάψει. Κατά τη διάρκεια της τελετής όλοι οι άνδρες προσεύχονται μεγαλόφωνα στους θεούς. Οι γυναίκες δεν συμμετέχουν. Τα κέρατα του θυσιαζόμενου ζώου κοσμούν τις προσόψεις των σπιτιών, αφού το δικέρατο σύμβολο παραμένει ακόμα ιερό στον τόπο τους από τότε που ο μεγάλος στρατηλάτης το υιοθέτησε, όταν επισκέφθηκε το Ιερό του 'Αμμωνα Δία στην όαση Σίβα.
ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΛΑΣ
Η γιορτή της άνοιξης που ονομάζεται ΙΩΣΗ, διαρκεί δύο ημέρες 14 και 15 "Μαϊου" και περιλαμβάνει χορούς, επισκέψεις και τραγούδια. Οι νέες κοπέλες μαζεύουν τα πρώτα λουλούδια της χρονιάς, ενώ οι οικογένειες αλλάζουν δώρα από τυρί και γάλα. Την παραμονή της γιορτής, οι μεγάλοι πάνε στα χωράφια να φροντίσουν τα καλαμπόκια, ενώ οι νέοι φτιάχνουν τα ΣΟΥΜΑΝ, βαμβακερές άσπρες λωρίδες με πολύχρωμα κρόσσια, που τις φορούν σταυρωτά οι άνδρες στις γιορτές. Την επόμενη μέρα, με την ανατολή του Ηλίου πηγαίνουν όλοι στο Ναό της Εστίας, ραντίζουν με γάλα τα νεογέννητα και δοκιμάζουν το πρώτο τυρί της χρονιάς, μαζί με τηγανίτες καλαμποκάλευρου. Μετά αρχίζει ο χορός των γυναικών στην κεντρική πλατεία, ενώ οι άνδρες συνοδεύουν με τύμπανα τα δυνατά τους τραγούδια. ?λλοι χορεύουν μόνοι τους, κρατώντας ραβδί ή σκαλισμένο πελέκυ. Η γιορτή συνεχίζεται όλη την ημέρα, σταματούν με τη δύση του Ηλίου και συνεχίζουν την άλλη μέρα, όπου τραγουδούν ένα τραγούδι με το οποίο ευχαριστούν την καρυδιά για την αφθονία των καρπών της, ενώ κρατούν φύλλα της στα χέρια τους.
Στην γιορτή της συγκομιδής, οι γυναίκες πλένονται στο ποτάμι και χτενίζουν τα μαλλιά τους. Τη νύχτα, περνάνε μέσα απ' τα χωράφια με τα καλαμπόκια, ενώ μια γυναίκα ηλικιωμένη κόβει ένα καλαμπόκι το οποίο υποδηλώνει την αρχή της συγκομιδής της χρονιάς. Ο μοναδικός άνδρας που υπάρχει στη γιορτή αυτή, είναι ένας νεαρός βοσκός που παίζει μουσική σ' έναν αυλό, φτιαγμένο από κοτσάνι καλαμποκιού. Το ΟΥΤΣΑΛ είναι η γιορτή της συγκομιδής του σιταριού και του κριθαριού. Γιορτάζεται στα μέσα "Ιουλίου", διαρκεί δύο μέρες και περιλαμβάνει χορούς και τραγούδια.
Η γιορτή του καλοκαιριού λέγεται ΟΥΤΣΑΩ, γιορτάζεται τον "Αύγουστο" σ' ένα ιερό δάσος, όπου περιμένουν τους βοσκούς που θα γυρίσουν απ' τα βουνά, κουβαλώντας τυρί. Η γιορτή είναι αφιερωμένη στον ΣΑΓΙΓΚΟΡ (ΣΑΓΥΡΚΟΣ-ΣΑΤΥΡΟΣ) όπου προσφέρουν ψωμί στο Ιερό του, ενώ με την άφιξη των βοσκών που κουβαλάνε τα καλάθια με το τυρί, το ψωμί μαζί με το τυρί μοιράζεται στους θρησκευτές. Το ΠΧΟΥΛ είναι γιορτή της σοδιάς των καρυδιών και σταφυλιών. Γιορτάζεται από τις 20-25 "Σεπτεμβρίου" και απ' το μεσημέρι αρχίζει χορός, όπου οι άνδρες φωνάζουν "ΕΪΑ...ΙΟ!" και σφυρίζουν. Την ίδια στιγμή, οι γυναίκες αγκαλιασμένες γυρίζουν γύρω-γύρω, ενώ στο σημείο αυτό σταματάει η μουσική και ακούγονται μόνο φωνές. Μετά όλες οι γυναίκες ενώνονται σε κύκλο και τραγουδούν πολύ σιγά, ένα λυπητερό σκοπό. Τότε εισβάλουν στον κύκλο οι άνδρες, σφιρίζοντας και φωνάζοντας με τη συνοδεία του δυνατού ήχου των τυμπάνων, ενώ άλλοι άνδρες έξω απ' τον γυναικείο κύκλο χορεύουν ένα πολεμικό χορό. Προς το τέλος του "Σεπτεμβρίου" γιορτάζουν το μάζεμα των σταφυλιών, όπου τα τοποθετούν σε μεγάλους κάδους και θυσιάζουν μια γίδα, για να ραντίσουν με το αίμα της τα σταφύλια. Το πάτημα των σταφυλιών αρχίζει με ένα αγόρι παρθένο που πηδάει μέσα στο κάδο. Μόλις ετοιμαστεί το κρασί προσφέρουν σπονδές στους Ναούς των Θεών, ενώ δεν επιτρέπεται σε κανέναν να πάρει σταφύλια απ' τα κλίματα, πριν ολοκληρωθεί η τελετή.
Ο ΚΑΟΥΜΟΣ-ΚΩΜΟΣ είναι η μεγαλύτερη γιορτή των Καλάς και διαρκεί 15 ημέρες, απ' την 7η ως την 21η "Δεκεμβρίου", και αποτελεί τον εορτασμό της εισόδου του νέου έτους και της καινούργιας αρχής. Η πρώτη μέρα λέγεται ΣΑΡΑΣΣΗ, που σημαίνει "φέρτε το πεύκο". Την παραμονή της γιορτής οι άνδρες πάνε και κόβουν κέδρους. Κατά την διάρκεια της νύχτας είναι αναμένες δυο φωτιές (μια για κάθε φύλο), ενώ όλη την ημέρα οι γυναίκες φτιάχνουν ψωμί. Την αυγή, ένας ιππέας ανάβει την φωτιά σε όλα τα Ιερά. Οι οικογένειες ανταλάσσουν μεταξύ τους ένα δίσκο τυρί, για την εξασφάλιση της ενότητας. Το βράδυ όλοι οι θρησκευτές συγκεντρώνονται και οι τελετές αρχίζουν, όταν ο ιερέας σηκώνει τον πεύκινο πυρσό του. Μοιράζονται αμύγδαλα και αποξηραμένα φρούτα, ενώ παλιά καλάθια καίγονται συμβολίζοντας τον παλιό χρόνο που φεύγει. Οι θρησκευτές εισέρχονται στις τελετές προσποιούμενοι ότι ιππεύουν περήφανοι και συναντιούνται στην κεντρική πλατεία. Οι γυναίκες σε κύκλο χορεύουν αργά και ψάλλουν έναν ύμνο, ενώ δύο νέοι άνδρες σπάνε τον κύκλο και χορεύουν γελώντας με τα χέρια απλωμένα. Οι γυναίκες τότε γυρίζουν γύρω-γύρω και φωνάζουν. Αρχίζουν τότε χειρονομίες και φράσεις σεξουαλικού περιεχομένου, όπου οι άνδρες τους απαντούν πάλι με χειρονομίες, ενώ στο σημείο αυτό η μουσική σταματάει.
Η δεύτερη μέρα λέγεται ΓΟΣΤΣΑΡΑΣ και περιλαμβάνει επίκληση για την προστασία των κοπαδιών. Μικρά κορίτσια μεταφέρουν καλάθια με ψωμί και τυρί που τα προσφέρουν στις παντρεμένες αδελφές τους, ενώ παίρνουν ως αντάλλαγμα δαχτυλίδια, χάντρες και κρεμαστά κοσμήματα. Την τρίτη μέρα, οι γυναίκες πηγαίνουν στο ποτάμι για να επιδιορθώσουν τα φορέματά τους, ενώ οι ανήλικες κοπέλες λούζουν τα μαλλιά τους. Την τέταρτη μέρα τρώνε σπόρους και φασόλια, μαζί με καρύδια τα οποία συμβολίζουν τη γέννηση και την ανάπτυξη. Την πέμπτη μέρα ξεκουράζονται, ενώ την έκτη οι τελετουργικές ζωγραφιές ανακαινίζονται στα Ιερά σπ' τους άνδρες και εφήβους. Οι βοσκοί κατευθύνουν τα κοπάδια τους κοντά στους Ιερούς χώρους, κυνηγούν ζώα και κυκλώνουν τους αγρούς, συμβολίζοντας με αυτόν τον τρόπο την ασφάλεια και την αφθονία. Τα κορίτσια μαζεύουν καλάμια απ' το ποτάμι και κάνουν βούρτσες, που τις διακοσμούν με κόκκινες κλωστές. Η έβδομη είναι μέρα της επιστροφής των νεκρών και η στιγμή της ενώσεως μεταξύ νεκρών και ζωντανών. Προσφέρονται ρύζι, κολοκύθια, σταφύλια, καρύδια, μούρα, μήλα, αχλάδια, κολιέ απ' αμύγδαλα, ψωμί και κρασί. Οι θρησκευτές συγκεντρώνονται στα Ιερά, περιμένοντας τους προγόνους, που θα έλθουν σύντομα. Μια φωτιά από πεύκα ανάβει στο Ιερό του ΜΑΧΑΝΔΕΟ (γίγαντας ευνοϊκός προς τους ανθρώπους), ενώ φτιάχνουν ένα μικρό φρούριο και του βάζουν φωτιά.
Την όγδοη μέρα καθαρίζουν τα σπίτια τους και τα κοσμήματα κεφαλής. Βράζουν νερό που έχει πριν εξαγνιστεί με την φωτιά ενός πυρσού από πεύκο. Η ένατη είναι μέρα εξαγνισμού των γυναικών. Αρχίζει μια επταήμερη περίοδος ερωτικής αποχής που λέγεται ΝΤΙΤΣ. Οι άνδρες φτιάχνουν ψωμί από σπασμένα καρύδια και σκληρό τυρί, που ετοιμάζεται σε υπαίθριο χώρο και θα προσφέρθει στους Θεούς. Πριν απ' την προετοιμασία εξαγνίζεται με καπνό πεύκου το κοντινότερο Ιερό. Τα ψωμιά που ετοιμάζονται λέγονται ΣΙΣΑΟ και ΚΟΥΤΟΥΡΟΥΛΙ. Το πρώτο είναι σχηματισμένο σε τρεις θηλές μαστού, επειδή σύμφωνα με την πράδοση η νεράϊδα ΓΥΛΗ που βοήθησε τον Απόλλωνα στην πρώτη του επίσκεψη είχε τρεις μαστούς, ενώ το δεύτερο έχει σχήμα μισοφέγγαρου και συμβολίζει τα απόκρυφα σημεία των γυναικών. Είναι αφιερωμένο στην Θεά των φρούτων και προσφέρεται στις γυναίκες που επισκέπτονται τον εξαγνισμένο χώρο. Οι άνδρες πίνουν κρασί γύρω απ' την φωτιά, και μόλις έλθουν οι γυναίκες τις πλησιάζουν, ρίχνουν νερό στα κεφάλια τους και περνούν ένα κομμάτι κέδρου τρεις φορές πάνω απ' το κεφάλι της νεότερης, και αφού επαναλάβουν τη διαδικασία για κάθε γυναικείο μέλος, το πετάνε μακριά. Ένα κομμάτι κέδρου κόβεται και πετιέται στην φωτιά κι εκεί, παρουσία των Θεών, οι γυναίκες τρώνε το ψωμί, ενώ οι βοσκοί προσεύχονται στον ΙΑΤΣ, ο προστάτης των ζώων. Τη δέκατη μέρα οι άνδρες πλένονται τη νύχτα και ετοιμάζεται ένα καρυδένιο ψωμί το οποίο λέγεται ΕΑΓΛΕ. Λεπτές γραμμές ζύμης απλώνονται στο πάνω μέρος του ψωμιού και φτιάχνονται στρογγυλά σχήματα από βελανίδια, που μοιάζουν με γραμμές φτερών. Το ψωμί ετοιμάζεται πάνω σε μια λευκή, λεπτή πλάκα και ψήνεται σε μια βαθιά, μαύρη πλάκα από σχιστόλιθο.
Την ενδέκατη μέρα γίνεται η μεγάλη θυσία. Οι βοσκοί διακοσμούν κέρατα από τριάντα γίδες με πεύκο. Ανάβουν φωτιά στο Ιερό του ΣΑΓΙΓΚΟΡ και προσφέρουν ψωμί. Συσσωρεύουν πεύκα στα δεξιά του Ιερού και δύο νέοι άνδρες θυσιάζουν ο καθένας 15 γίδες. Με το αίμα που υπάρχει στα χέρια τους, ραντίζουν την φωτιά, τους κορμούς της βελανιδιάς, το Ιερό και τις πέτρες του Ιερού Τραπεζιού, ενώ οι γυναίκες χορεύουν στην πλατεία. Η δωδέκατη είναι ημέρα των ευλογιών. Οι γυναίκες βάζουν φτερά παγωνιού στο κεφάλι, για να γιορτάσουν το πέρασμα του χρόνου, ενώ οι άνδρες κρατούν γούρια με πολύχρωμα σχέδια και φορούν στα κεφάλια τους βλαστάρια βελανιδιάς. Την 13η μέρα γιορτάζουν τη νύχτα των φώτων. Υψώνουν πυρσούς τριών μέτρων απ' τις βάσεις των δένδρων, ενώ μακριά κομμάτια ξύλου κόβονται και δένονται μεταξύ τους με ίνες ιτιάς. Χορεύουν όλη τη νύχτα γύρω από μια τεράστια πυρά.
Την 14η μέρα, οι άνδρες φοράνε γυναικεία ρούχα και κρύβουν τα πρόσωπά τους με μάσκες, ενώ όλοι προσπαθούν να βρουν ποιος είναι ο καθένας! Την 15η μέρα φτιάχνουν ένα ψωμί που περιέχει κομμάτια κρέατος, βότανα, καρύδια, σπόρους ροδιού, αλάτι και μαγιά. Τα ζευγάρια έχουν προσευχηθεί στον Απόλλωνα, ελπίζοντας στη γέννηση υιών και τον έχουν δοξάσει: "Ο Μπαλομάιν ήλθε στο χωριό και πήρε το μερίδιό του. Τιμή σ' εσάς απόγονοι των προγόνων σας, που διατηρείτε τα Έθιμα. Όταν θυσιάζετε καίγοντας κέδρους, ο καπνός ανυψώνεται κατ' ευείαν στους ουρανούς, δείχνοντας πως ο Θεός έχει δεχθεί τις προσευχές σας. Ο Μπαλομάιν φεύγει ευχαριστημένος..."
Για το τελευταίο γεύμα με κρέας, χρησιμοποιούνται το κεφάλι και τα πόδια. Τα κεφάλια που είναι καρφωμένα σε δοκάρια καίγονται στην φωτιά. Οι γυναίκες βράζουν τα πόδια και το κεφάλι μιας γίδας, ενώ ένα εξαγνισμένο αγόρι ρίχνει καρύδια στο στάβλο. Ανάβουν φωτιά κι οι γυναίκες αρχίζουν να τραγουδούν. Μετά την θυσία της γίδας και την προσφορά ψωμιού, αρχίζει η επίσημη έναρξη του κωμού, όπου οι χοροί και τα τραγούδια συνεχίζουν μέχρι το πρωί.
ΓΑΜΟΙ
Οι γάμοι των Καλάς τελούνται μέσα στο Ναό της Εστίας. Η νύφη και ο γαμπρός οδηγούνται μέσα στο Ναό κι ανάβουν μια φωτιά. Ένα παρθένο αγόρι, 15-16 ετών θυσιάζει μια γίδα και ραντίζει με το αίμα της το Ναό και το ζεύγος. Η νύφη τότε παίρνει πέντε γλυκίσματα, ενώ το αγόρι ρίχνει στην φωτιά κέδρο και μετά τη σβήνει με νερό. Μετά παίρνει τα κομμάτια του κέδρου και τα πετάει πάνω απ' το κεφάλι της νύφης. Ο γάμος έχει ολοκληρωθεί όταν η νύφη φάει τα γλυκίσματα.
ΚΗΔΕΙΕΣ
Το πένθος διαρκεί τρεις ημέρες και υπάρχουν τρεις γυναίκες, εκ των οποίων οι δύο χορεύουν, ενώ η τρίτη βρίσκεται στο νεκροκρέβατο μαζί με το νεκρό και επαναλαμβάνει με θρηνητικό τρόπο την φράση "Ω έγγονε του ΣΙΑΡΑΚΑΤ". Την στιγμή της ταφής ένα χορτάρινο ομοίωμα καίγεται, και μόλις περάσει ένας χρόνος τοποθετείται ένα ξύλινο ομοίωμα στο φέρετρο. Το σώμα του νεκρού τοποθετείται σ' ένα ξύλινο φέρετρο και μεταφέρεται με το σκέπασμα ανοικτό στο Ναό της Εστίας. Για δύο μέρες οι συγγενείς κι οι φίλοι μένουν στο Ναό μαζί με το νεκρό, όπου χορεύουν και τραγουδούν σε χαμηλούς τόνους. Αν υπάρχει βαρύ πένθος, σκοτώνουν ένα κοράκι και το κρεμούν έξω απ' την πόρτα τους
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ ΝΑ ΧΑΘΟΥΝΑριστοτέλειο Πανεπιστήμιο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 8.11.2008
Κυρίες και κύριοι «χαίρετε» ή «χαϊρέτα», όπως εμείς οι Καλάσα συνηθίζουμε να λέμε όταν συναντιόμαστε. Το όνομά μου, «νόμ» στα Καλασικά, είναι Υασίρ ή «Ύας», όπως με φωνάζουν για χάριν συντομίας. Το Υασίρ, στα αραβικά σημαίνει «Μέγας», και «Μέγας» στην ιστορία, σε Ανατολή και Δύση, όλοι ξέρουμε πως ήταν ο Μέγας Αλέξανδρος. Ενώ «Ύας» είναι το όνομα του υιού του Άτλαντος, που συνάντησε ο Ηρακλής, καθώς -γυρεύοντας τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων- πέρασε κι απ' τα μέρη μας. Το επώνυμό μου είναι Μπαζίκ και γεννήθηκα πριν από 23 χρόνια σε καλασικά εδάφη του Ινδικού Καυκάσου. Έχω ελληνική καταγωγή, όπως με υπερηφάνεια με έμαθαν να αναφέρω οι γεννήτορές μου, που είναι απόγονοι των στρατιωτών του Μέγα Αλέξανδρου. Πριν «τρέ», όπως λέγεται το τρία στα καλασικά, χρόνια, επισκέφτηκαν τις καλασικές κοιλάδες οι ομόθρησκοί μας Έλληνες, Κλεώ - Ευσταθία Καραμπάτσου και Εύμπολπος - Μανώλης Τσάμης. Με κάλεσαν να επισκεφτώ το μυθικό «Τσιάμ» των προγόνων μου, να θαυμάσω τον ηπειρώτικο ποταμό Θύαμη, να δω την ιδιαιτέρα πατρίδα του Μέγα Αλέξανδρου, όπως και την υπόλοιπη Ελλάδα. Αισθάνθηκα πολύ τυχερός άνθρωπος που είχα την τιμή από το καλασικό χωριό Μπατρίκ, που βρίσκεται η πατρική εστία όλων των Καλάσα, να βρεθώ στην μεγάλη πατρίδα μας, την Ελλάδα.
Η σημερινή εκδήλωση για τους Καλάσα, εδώ στην Θεσσαλονίκη, με κάνει επίσης πολύ χαρούμενο γιατί έτσι μου δίνεται η ευκαιρία να αναφερθώ στο θέμα των καλασικών ηθών και εθίμων, που δεν είναι περιττό να πω πόσο πολύ αγαπώ.
Η καλασική παράδοσή μας διασώζεται ως μια προφορική παράδοση που μεταδίδεται από στόμα σε στόμα. Μεγάλη είναι η αίσθηση της ιστορικής ευθύνης που φέρει καθένας Καλάσα, όταν πρόκειται να μιλήσει για αυτήν. Τώρα και πάντα. Έτσι κάποια στιγμή που αποφασίσαμε μαζί με την Ευσταθία Καραμπάτσου, καθηγήτρια Μέσης Εκπαιδεύσεως, να συγγράψουμε ένα βιβλίο σχετικό με την ελληνικοκαλασική παράδοση, εξασφαλίσαμε πρώτα την σύμφωνη γνώμη της Εταιρείας Προστασίας του Καλασικού Πολιτισμού. Στην πρώτη έκδοση της έρευνάς μας, που έγινε το 2006, καταγράψαμε 300 τριακόσια τέτοια κοινά σημεία αμφοτέρων των παραδόσεών μας. Η προσπάθειά μας αυτή τιμήθηκε με το Α΄ βραβείο συγγραφής από τον σύλλογο "Τέχνη και Λόγγος". Η σχέση αγάπης και στενής συγγενείας που διατηρείται από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, μεταξύ των ελληνικών ηθών και εθίμων και των αντίστοιχων καλασικών, εκτιμάται ως ένα διαχρονικό δώρο των θεών.
Ο ελληνικός λαός λέει ότι: «το μήλο κάτω από την μηλιά θα πέση», κι εμείς οι Καλάσα το αποδεικνύουμε καθημερινά, με το να διατηρούμε πλήθος από τις ελληνικές παραδόσεις, αφού ήμαστε Έλληνες και έτσι αισθανόμαστε.Αναφέρουμε τον Σέλευκο ή Σαλακσά, τον ιστορικό στρατηγό του Μέγα Αλέξανδρου, ως προπάτορά μας.Τα σπίτια μας είναι κτισμένα από ξύλα και πέτρα, με στοές όταν είναι ισόγεια ή με ξύλινα χαγιάτια όταν είναι διώροφα, πανομοιότυπα με αυτά που είχα την ευκαιρία να δω στα τυπικά μακεδονικά χωριά.
Την εστία του οίκου μας (από όπου προέρχεται και η ελληνική λέξη ζέστη και τζάκι) την τιμούμε ως ιερό τόπο και την καλούμε Τζέστακ. Από ξύλο και πέτρα είναι κτισμένα τα ιερά της Εστίας, ενώ οι ξύλινοι μεγάλοι κίονες στο εσωτερικό των ναών μας, φέρουν κιονόκρανα στολισμένα με δικέρατα κριάρια. «Δικέρατος» άλλωστε ονομάζεται και ο Μέγας Αλέξανδρος, επειδή φορούσε τα κέρατα του Άμμωνος Διός.
Τον δημιουργό θεό και πατέρα όλων τον ονομάζουμε Δία-Ζάο, δηλαδή Δία (από το ρήμα της ελληνικής γλώσσας, διαιρώ) και Ζεύς (από το ρήμα ζευγνύω). Και είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι μέσω της διαιρέσεως και της συζεύξεως μορφοποιείται η ζωή, δηλαδή μέσω της κλίμακας του DΝΑ.
Οι Καλασίνες μικρές κόρες παίζουν ακόμα με τις λίθινες κούκλες τους που ντύνουν με πάνες. Μιμούνται την θεά Ρέα που για να σώσει το θείο βρέφος της, τον Δία, από τον πατέρα του τον Κρόνο, σπαργάνωσε αντί αυτού έναν λίθο.Η χαρά μας είναι μεγάλη όταν εμείς οι νέοι Καλάσα μεταξύ των άλλων δραστηριοτήτων μας αθλούμαστε με την πάλη και την ρίψη του λιθαριού, επιδιώκοντας πολλές φορές ολυμπιακές επιδόσεις.
Οι γυναίκες Καλάσα κεντούν πάνω στους παραδοσιακούς μαύρους χιτώνες τους τα «χέο», ανθέμια και μαιάνδρους, τεθλασμένες γραμμές και κύμματα, το ρόδο της Ελευσίνας και το αστέρι του βασιλικού μακεδονικού οίκου.
Τις καλύπτρες της κεφαλής τους στολίζουν περίτεχνα με όστρακα, υπενθυμίζοντάς μας ότι σε μια κοχύλη ταξίδευσε η «Χοντάϊ», η θεά της ομορφιάς Αφροδίτη, από τα Κύθηρα μέχρι την Κύπρο.
Την εορτή της ανοίξεως , τότε που αναγεννάται η ζωή από τον λήθαργο του χειμώνα, την ονομάζουμε «Τζώση», δηλαδή της Ζωής.«Μπαλλομάϊν» προφέρουμε τον θεό Απόλλωνα, και είναι ο θεός που επισκέπτεται τις καλασικές κοιλάδες για τρεις ημέρες κατά τον «χέμαν» τον χειμώνα, στην χειμερινή ισημερία.
Ολόκληρη η εορτή διαρκεί ένα μήνα και ονομάζεται «Τσώμος», και είναι ο ιδιωματισμός της λέξεως «Κώμος». Είναι η ιεροτέρα καλασική εορτή μας και κατά το τέλος της, σε ιδιαίτερες πανηγυρικές εκδηλώσεις, μεταμφιεζόμαστε με ενδυμασίες του αντιθέτου φύλου. Στον απόηχο των ελληνικών Μικρών Διονυσίων που ετελούντο τις ίδιες ημέρες, άπαντες οι Καλάσα διασκεδάζουμε χορεύοντας και πίνοντας άφθονο κρασί δικής μας παραγωγής.
Ο στρατηλάτης Διόνυσος είναι αυτός που εφύτεψε αυτά τα κλήματα εδώ και 4.000 τέσσερις χιλιάδες χρόνια, όταν έφτασε από την Ελλάδα στην Ινδία.
Τραγουδάμε και ανταλλάσσουμε διονυσιακού περιεχομένου στιχομυθίες, κατά τον ίδιο παραδοσιακό τρόπο που εορτάζονται ακόμη και σήμερα τα Μεγάλα Διονύσια την άνοιξη στις μεγαλουπόλεις, όπου υπάρχουν Έλληνες ανά την υφήλιο. Όταν θα έρθει εκείνη η μοιραία ώρα που το νήμα της ζωής ενός αγαπημένου προσώπου θα κοπεί, οι Καλάσα γυναίκες λύνουν τις μακριές κοτσίδες των μαλλιών τους για να θρηνήσουν την απώλεια, όπως κάνουν ακόμα και σήμερα οι Μανιάτισσες. Οι άντρες κουρεύουμε τα μαλλιά μας για να μείνουμε ακούρευτοι και αξύριστοι όσο διαρκεί το πένθος μας, ότι δηλαδή έκανε ο ήρως Αχιλλέας στην «Ιλιάδα» του Ομήρου, όταν έχασε τον φίλο του, τον Πάτροκλο.
Τα ξύλινα ξόανα των επιφανών προγόνων μας που βρίσκονται στα νεκροταφεία μας, αποτελούν ιστορικά μνημεία για τους άνδρες που στρατευμένοι στα ελληνικά ιδεώδη, έδωσαν με αυτοθυσία την ζωή τους, πιστοί στο καθήκον τους, αν και βρίσκονταν τόσο μακρυά από την προσφιλή μητρόπολη.
Το αίμα που ρέει στις φλέβες μας είναι ελληνικό, και δεν είναι «εκ» ή έν, δεν είναι «δού» ή δύο, δεν είναι «τρέ» ή τρία τα χρόνια που το «λαλέω» ή το διαλαλούμε όλοι μας οι Καλάσα, ΑΛΛΑ ΑΜΕΤΡΗΤΑ.
Περιμένοντας τον Μέγα Αλέξανδρο να έρθη και να μας επαναφέρη στα πάτρια χώματα, όπως μας έχουν υποσχεθεί οι προγόνοι μας ότι θα γίνει κάποια ιστορική ημέρα, συνεχίζουμε να υπάρχουμε.Ευχαριστώ για την προσοχή σας.
ΥΑΣ ΒΑΖΙΚ
ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΛΑΣ
Η γιορτή της άνοιξης που ονομάζεται ΙΩΣΗ, διαρκεί δύο ημέρες 14 και 15 "Μαϊου" και περιλαμβάνει χορούς, επισκέψεις και τραγούδια. Οι νέες κοπέλες μαζεύουν τα πρώτα λουλούδια της χρονιάς, ενώ οι οικογένειες αλλάζουν δώρα από τυρί και γάλα. Την παραμονή της γιορτής, οι μεγάλοι πάνε στα χωράφια να φροντίσουν τα καλαμπόκια, ενώ οι νέοι φτιάχνουν τα ΣΟΥΜΑΝ, βαμβακερές άσπρες λωρίδες με πολύχρωμα κρόσσια, που τις φορούν σταυρωτά οι άνδρες στις γιορτές. Την επόμενη μέρα, με την ανατολή του Ηλίου πηγαίνουν όλοι στο Ναό της Εστίας, ραντίζουν με γάλα τα νεογέννητα και δοκιμάζουν το πρώτο τυρί της χρονιάς, μαζί με τηγανίτες καλαμποκάλευρου. Μετά αρχίζει ο χορός των γυναικών στην κεντρική πλατεία, ενώ οι άνδρες συνοδεύουν με τύμπανα τα δυνατά τους τραγούδια. ?λλοι χορεύουν μόνοι τους, κρατώντας ραβδί ή σκαλισμένο πελέκυ. Η γιορτή συνεχίζεται όλη την ημέρα, σταματούν με τη δύση του Ηλίου και συνεχίζουν την άλλη μέρα, όπου τραγουδούν ένα τραγούδι με το οποίο ευχαριστούν την καρυδιά για την αφθονία των καρπών της, ενώ κρατούν φύλλα της στα χέρια τους.
Στην γιορτή της συγκομιδής, οι γυναίκες πλένονται στο ποτάμι και χτενίζουν τα μαλλιά τους. Τη νύχτα, περνάνε μέσα απ' τα χωράφια με τα καλαμπόκια, ενώ μια γυναίκα ηλικιωμένη κόβει ένα καλαμπόκι το οποίο υποδηλώνει την αρχή της συγκομιδής της χρονιάς. Ο μοναδικός άνδρας που υπάρχει στη γιορτή αυτή, είναι ένας νεαρός βοσκός που παίζει μουσική σ' έναν αυλό, φτιαγμένο από κοτσάνι καλαμποκιού. Το ΟΥΤΣΑΛ είναι η γιορτή της συγκομιδής του σιταριού και του κριθαριού. Γιορτάζεται στα μέσα "Ιουλίου", διαρκεί δύο μέρες και περιλαμβάνει χορούς και τραγούδια.
Η γιορτή του καλοκαιριού λέγεται ΟΥΤΣΑΩ, γιορτάζεται τον "Αύγουστο" σ' ένα ιερό δάσος, όπου περιμένουν τους βοσκούς που θα γυρίσουν απ' τα βουνά, κουβαλώντας τυρί. Η γιορτή είναι αφιερωμένη στον ΣΑΓΙΓΚΟΡ (ΣΑΓΥΡΚΟΣ-ΣΑΤΥΡΟΣ) όπου προσφέρουν ψωμί στο Ιερό του, ενώ με την άφιξη των βοσκών που κουβαλάνε τα καλάθια με το τυρί, το ψωμί μαζί με το τυρί μοιράζεται στους θρησκευτές. Το ΠΧΟΥΛ είναι γιορτή της σοδιάς των καρυδιών και σταφυλιών. Γιορτάζεται από τις 20-25 "Σεπτεμβρίου" και απ' το μεσημέρι αρχίζει χορός, όπου οι άνδρες φωνάζουν "ΕΪΑ...ΙΟ!" και σφυρίζουν. Την ίδια στιγμή, οι γυναίκες αγκαλιασμένες γυρίζουν γύρω-γύρω, ενώ στο σημείο αυτό σταματάει η μουσική και ακούγονται μόνο φωνές. Μετά όλες οι γυναίκες ενώνονται σε κύκλο και τραγουδούν πολύ σιγά, ένα λυπητερό σκοπό. Τότε εισβάλουν στον κύκλο οι άνδρες, σφιρίζοντας και φωνάζοντας με τη συνοδεία του δυνατού ήχου των τυμπάνων, ενώ άλλοι άνδρες έξω απ' τον γυναικείο κύκλο χορεύουν ένα πολεμικό χορό. Προς το τέλος του "Σεπτεμβρίου" γιορτάζουν το μάζεμα των σταφυλιών, όπου τα τοποθετούν σε μεγάλους κάδους και θυσιάζουν μια γίδα, για να ραντίσουν με το αίμα της τα σταφύλια. Το πάτημα των σταφυλιών αρχίζει με ένα αγόρι παρθένο που πηδάει μέσα στο κάδο. Μόλις ετοιμαστεί το κρασί προσφέρουν σπονδές στους Ναούς των Θεών, ενώ δεν επιτρέπεται σε κανέναν να πάρει σταφύλια απ' τα κλίματα, πριν ολοκληρωθεί η τελετή.
Ο ΚΑΟΥΜΟΣ-ΚΩΜΟΣ είναι η μεγαλύτερη γιορτή των Καλάς και διαρκεί 15 ημέρες, απ' την 7η ως την 21η "Δεκεμβρίου", και αποτελεί τον εορτασμό της εισόδου του νέου έτους και της καινούργιας αρχής. Η πρώτη μέρα λέγεται ΣΑΡΑΣΣΗ, που σημαίνει "φέρτε το πεύκο". Την παραμονή της γιορτής οι άνδρες πάνε και κόβουν κέδρους. Κατά την διάρκεια της νύχτας είναι αναμένες δυο φωτιές (μια για κάθε φύλο), ενώ όλη την ημέρα οι γυναίκες φτιάχνουν ψωμί. Την αυγή, ένας ιππέας ανάβει την φωτιά σε όλα τα Ιερά. Οι οικογένειες ανταλάσσουν μεταξύ τους ένα δίσκο τυρί, για την εξασφάλιση της ενότητας. Το βράδυ όλοι οι θρησκευτές συγκεντρώνονται και οι τελετές αρχίζουν, όταν ο ιερέας σηκώνει τον πεύκινο πυρσό του. Μοιράζονται αμύγδαλα και αποξηραμένα φρούτα, ενώ παλιά καλάθια καίγονται συμβολίζοντας τον παλιό χρόνο που φεύγει. Οι θρησκευτές εισέρχονται στις τελετές προσποιούμενοι ότι ιππεύουν περήφανοι και συναντιούνται στην κεντρική πλατεία. Οι γυναίκες σε κύκλο χορεύουν αργά και ψάλλουν έναν ύμνο, ενώ δύο νέοι άνδρες σπάνε τον κύκλο και χορεύουν γελώντας με τα χέρια απλωμένα. Οι γυναίκες τότε γυρίζουν γύρω-γύρω και φωνάζουν. Αρχίζουν τότε χειρονομίες και φράσεις σεξουαλικού περιεχομένου, όπου οι άνδρες τους απαντούν πάλι με χειρονομίες, ενώ στο σημείο αυτό η μουσική σταματάει.
Η δεύτερη μέρα λέγεται ΓΟΣΤΣΑΡΑΣ και περιλαμβάνει επίκληση για την προστασία των κοπαδιών. Μικρά κορίτσια μεταφέρουν καλάθια με ψωμί και τυρί που τα προσφέρουν στις παντρεμένες αδελφές τους, ενώ παίρνουν ως αντάλλαγμα δαχτυλίδια, χάντρες και κρεμαστά κοσμήματα. Την τρίτη μέρα, οι γυναίκες πηγαίνουν στο ποτάμι για να επιδιορθώσουν τα φορέματά τους, ενώ οι ανήλικες κοπέλες λούζουν τα μαλλιά τους. Την τέταρτη μέρα τρώνε σπόρους και φασόλια, μαζί με καρύδια τα οποία συμβολίζουν τη γέννηση και την ανάπτυξη. Την πέμπτη μέρα ξεκουράζονται, ενώ την έκτη οι τελετουργικές ζωγραφιές ανακαινίζονται στα Ιερά σπ' τους άνδρες και εφήβους. Οι βοσκοί κατευθύνουν τα κοπάδια τους κοντά στους Ιερούς χώρους, κυνηγούν ζώα και κυκλώνουν τους αγρούς, συμβολίζοντας με αυτόν τον τρόπο την ασφάλεια και την αφθονία. Τα κορίτσια μαζεύουν καλάμια απ' το ποτάμι και κάνουν βούρτσες, που τις διακοσμούν με κόκκινες κλωστές. Η έβδομη είναι μέρα της επιστροφής των νεκρών και η στιγμή της ενώσεως μεταξύ νεκρών και ζωντανών. Προσφέρονται ρύζι, κολοκύθια, σταφύλια, καρύδια, μούρα, μήλα, αχλάδια, κολιέ απ' αμύγδαλα, ψωμί και κρασί. Οι θρησκευτές συγκεντρώνονται στα Ιερά, περιμένοντας τους προγόνους, που θα έλθουν σύντομα. Μια φωτιά από πεύκα ανάβει στο Ιερό του ΜΑΧΑΝΔΕΟ (γίγαντας ευνοϊκός προς τους ανθρώπους), ενώ φτιάχνουν ένα μικρό φρούριο και του βάζουν φωτιά.
Την όγδοη μέρα καθαρίζουν τα σπίτια τους και τα κοσμήματα κεφαλής. Βράζουν νερό που έχει πριν εξαγνιστεί με την φωτιά ενός πυρσού από πεύκο. Η ένατη είναι μέρα εξαγνισμού των γυναικών. Αρχίζει μια επταήμερη περίοδος ερωτικής αποχής που λέγεται ΝΤΙΤΣ. Οι άνδρες φτιάχνουν ψωμί από σπασμένα καρύδια και σκληρό τυρί, που ετοιμάζεται σε υπαίθριο χώρο και θα προσφέρθει στους Θεούς. Πριν απ' την προετοιμασία εξαγνίζεται με καπνό πεύκου το κοντινότερο Ιερό. Τα ψωμιά που ετοιμάζονται λέγονται ΣΙΣΑΟ και ΚΟΥΤΟΥΡΟΥΛΙ. Το πρώτο είναι σχηματισμένο σε τρεις θηλές μαστού, επειδή σύμφωνα με την πράδοση η νεράϊδα ΓΥΛΗ που βοήθησε τον Απόλλωνα στην πρώτη του επίσκεψη είχε τρεις μαστούς, ενώ το δεύτερο έχει σχήμα μισοφέγγαρου και συμβολίζει τα απόκρυφα σημεία των γυναικών. Είναι αφιερωμένο στην Θεά των φρούτων και προσφέρεται στις γυναίκες που επισκέπτονται τον εξαγνισμένο χώρο. Οι άνδρες πίνουν κρασί γύρω απ' την φωτιά, και μόλις έλθουν οι γυναίκες τις πλησιάζουν, ρίχνουν νερό στα κεφάλια τους και περνούν ένα κομμάτι κέδρου τρεις φορές πάνω απ' το κεφάλι της νεότερης, και αφού επαναλάβουν τη διαδικασία για κάθε γυναικείο μέλος, το πετάνε μακριά. Ένα κομμάτι κέδρου κόβεται και πετιέται στην φωτιά κι εκεί, παρουσία των Θεών, οι γυναίκες τρώνε το ψωμί, ενώ οι βοσκοί προσεύχονται στον ΙΑΤΣ, ο προστάτης των ζώων. Τη δέκατη μέρα οι άνδρες πλένονται τη νύχτα και ετοιμάζεται ένα καρυδένιο ψωμί το οποίο λέγεται ΕΑΓΛΕ. Λεπτές γραμμές ζύμης απλώνονται στο πάνω μέρος του ψωμιού και φτιάχνονται στρογγυλά σχήματα από βελανίδια, που μοιάζουν με γραμμές φτερών. Το ψωμί ετοιμάζεται πάνω σε μια λευκή, λεπτή πλάκα και ψήνεται σε μια βαθιά, μαύρη πλάκα από σχιστόλιθο.
Την ενδέκατη μέρα γίνεται η μεγάλη θυσία. Οι βοσκοί διακοσμούν κέρατα από τριάντα γίδες με πεύκο. Ανάβουν φωτιά στο Ιερό του ΣΑΓΙΓΚΟΡ και προσφέρουν ψωμί. Συσσωρεύουν πεύκα στα δεξιά του Ιερού και δύο νέοι άνδρες θυσιάζουν ο καθένας 15 γίδες. Με το αίμα που υπάρχει στα χέρια τους, ραντίζουν την φωτιά, τους κορμούς της βελανιδιάς, το Ιερό και τις πέτρες του Ιερού Τραπεζιού, ενώ οι γυναίκες χορεύουν στην πλατεία. Η δωδέκατη είναι ημέρα των ευλογιών. Οι γυναίκες βάζουν φτερά παγωνιού στο κεφάλι, για να γιορτάσουν το πέρασμα του χρόνου, ενώ οι άνδρες κρατούν γούρια με πολύχρωμα σχέδια και φορούν στα κεφάλια τους βλαστάρια βελανιδιάς. Την 13η μέρα γιορτάζουν τη νύχτα των φώτων. Υψώνουν πυρσούς τριών μέτρων απ' τις βάσεις των δένδρων, ενώ μακριά κομμάτια ξύλου κόβονται και δένονται μεταξύ τους με ίνες ιτιάς. Χορεύουν όλη τη νύχτα γύρω από μια τεράστια πυρά.
Την 14η μέρα, οι άνδρες φοράνε γυναικεία ρούχα και κρύβουν τα πρόσωπά τους με μάσκες, ενώ όλοι προσπαθούν να βρουν ποιος είναι ο καθένας! Την 15η μέρα φτιάχνουν ένα ψωμί που περιέχει κομμάτια κρέατος, βότανα, καρύδια, σπόρους ροδιού, αλάτι και μαγιά. Τα ζευγάρια έχουν προσευχηθεί στον Απόλλωνα, ελπίζοντας στη γέννηση υιών και τον έχουν δοξάσει: "Ο Μπαλομάιν ήλθε στο χωριό και πήρε το μερίδιό του. Τιμή σ' εσάς απόγονοι των προγόνων σας, που διατηρείτε τα Έθιμα. Όταν θυσιάζετε καίγοντας κέδρους, ο καπνός ανυψώνεται κατ' ευείαν στους ουρανούς, δείχνοντας πως ο Θεός έχει δεχθεί τις προσευχές σας. Ο Μπαλομάιν φεύγει ευχαριστημένος..."
Για το τελευταίο γεύμα με κρέας, χρησιμοποιούνται το κεφάλι και τα πόδια. Τα κεφάλια που είναι καρφωμένα σε δοκάρια καίγονται στην φωτιά. Οι γυναίκες βράζουν τα πόδια και το κεφάλι μιας γίδας, ενώ ένα εξαγνισμένο αγόρι ρίχνει καρύδια στο στάβλο. Ανάβουν φωτιά κι οι γυναίκες αρχίζουν να τραγουδούν. Μετά την θυσία της γίδας και την προσφορά ψωμιού, αρχίζει η επίσημη έναρξη του κωμού, όπου οι χοροί και τα τραγούδια συνεχίζουν μέχρι το πρωί.
ΓΑΜΟΙ
Οι γάμοι των Καλάς τελούνται μέσα στο Ναό της Εστίας. Η νύφη και ο γαμπρός οδηγούνται μέσα στο Ναό κι ανάβουν μια φωτιά. Ένα παρθένο αγόρι, 15-16 ετών θυσιάζει μια γίδα και ραντίζει με το αίμα της το Ναό και το ζεύγος. Η νύφη τότε παίρνει πέντε γλυκίσματα, ενώ το αγόρι ρίχνει στην φωτιά κέδρο και μετά τη σβήνει με νερό. Μετά παίρνει τα κομμάτια του κέδρου και τα πετάει πάνω απ' το κεφάλι της νύφης. Ο γάμος έχει ολοκληρωθεί όταν η νύφη φάει τα γλυκίσματα.
ΚΗΔΕΙΕΣ
Το πένθος διαρκεί τρεις ημέρες και υπάρχουν τρεις γυναίκες, εκ των οποίων οι δύο χορεύουν, ενώ η τρίτη βρίσκεται στο νεκροκρέβατο μαζί με το νεκρό και επαναλαμβάνει με θρηνητικό τρόπο την φράση "Ω έγγονε του ΣΙΑΡΑΚΑΤ". Την στιγμή της ταφής ένα χορτάρινο ομοίωμα καίγεται, και μόλις περάσει ένας χρόνος τοποθετείται ένα ξύλινο ομοίωμα στο φέρετρο. Το σώμα του νεκρού τοποθετείται σ' ένα ξύλινο φέρετρο και μεταφέρεται με το σκέπασμα ανοικτό στο Ναό της Εστίας. Για δύο μέρες οι συγγενείς κι οι φίλοι μένουν στο Ναό μαζί με το νεκρό, όπου χορεύουν και τραγουδούν σε χαμηλούς τόνους. Αν υπάρχει βαρύ πένθος, σκοτώνουν ένα κοράκι και το κρεμούν έξω απ' την πόρτα τους
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ ΝΑ ΧΑΘΟΥΝΑριστοτέλειο Πανεπιστήμιο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 8.11.2008
Κυρίες και κύριοι «χαίρετε» ή «χαϊρέτα», όπως εμείς οι Καλάσα συνηθίζουμε να λέμε όταν συναντιόμαστε. Το όνομά μου, «νόμ» στα Καλασικά, είναι Υασίρ ή «Ύας», όπως με φωνάζουν για χάριν συντομίας. Το Υασίρ, στα αραβικά σημαίνει «Μέγας», και «Μέγας» στην ιστορία, σε Ανατολή και Δύση, όλοι ξέρουμε πως ήταν ο Μέγας Αλέξανδρος. Ενώ «Ύας» είναι το όνομα του υιού του Άτλαντος, που συνάντησε ο Ηρακλής, καθώς -γυρεύοντας τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων- πέρασε κι απ' τα μέρη μας. Το επώνυμό μου είναι Μπαζίκ και γεννήθηκα πριν από 23 χρόνια σε καλασικά εδάφη του Ινδικού Καυκάσου. Έχω ελληνική καταγωγή, όπως με υπερηφάνεια με έμαθαν να αναφέρω οι γεννήτορές μου, που είναι απόγονοι των στρατιωτών του Μέγα Αλέξανδρου. Πριν «τρέ», όπως λέγεται το τρία στα καλασικά, χρόνια, επισκέφτηκαν τις καλασικές κοιλάδες οι ομόθρησκοί μας Έλληνες, Κλεώ - Ευσταθία Καραμπάτσου και Εύμπολπος - Μανώλης Τσάμης. Με κάλεσαν να επισκεφτώ το μυθικό «Τσιάμ» των προγόνων μου, να θαυμάσω τον ηπειρώτικο ποταμό Θύαμη, να δω την ιδιαιτέρα πατρίδα του Μέγα Αλέξανδρου, όπως και την υπόλοιπη Ελλάδα. Αισθάνθηκα πολύ τυχερός άνθρωπος που είχα την τιμή από το καλασικό χωριό Μπατρίκ, που βρίσκεται η πατρική εστία όλων των Καλάσα, να βρεθώ στην μεγάλη πατρίδα μας, την Ελλάδα.
Η σημερινή εκδήλωση για τους Καλάσα, εδώ στην Θεσσαλονίκη, με κάνει επίσης πολύ χαρούμενο γιατί έτσι μου δίνεται η ευκαιρία να αναφερθώ στο θέμα των καλασικών ηθών και εθίμων, που δεν είναι περιττό να πω πόσο πολύ αγαπώ.
Η καλασική παράδοσή μας διασώζεται ως μια προφορική παράδοση που μεταδίδεται από στόμα σε στόμα. Μεγάλη είναι η αίσθηση της ιστορικής ευθύνης που φέρει καθένας Καλάσα, όταν πρόκειται να μιλήσει για αυτήν. Τώρα και πάντα. Έτσι κάποια στιγμή που αποφασίσαμε μαζί με την Ευσταθία Καραμπάτσου, καθηγήτρια Μέσης Εκπαιδεύσεως, να συγγράψουμε ένα βιβλίο σχετικό με την ελληνικοκαλασική παράδοση, εξασφαλίσαμε πρώτα την σύμφωνη γνώμη της Εταιρείας Προστασίας του Καλασικού Πολιτισμού. Στην πρώτη έκδοση της έρευνάς μας, που έγινε το 2006, καταγράψαμε 300 τριακόσια τέτοια κοινά σημεία αμφοτέρων των παραδόσεών μας. Η προσπάθειά μας αυτή τιμήθηκε με το Α΄ βραβείο συγγραφής από τον σύλλογο "Τέχνη και Λόγγος". Η σχέση αγάπης και στενής συγγενείας που διατηρείται από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, μεταξύ των ελληνικών ηθών και εθίμων και των αντίστοιχων καλασικών, εκτιμάται ως ένα διαχρονικό δώρο των θεών.
Ο ελληνικός λαός λέει ότι: «το μήλο κάτω από την μηλιά θα πέση», κι εμείς οι Καλάσα το αποδεικνύουμε καθημερινά, με το να διατηρούμε πλήθος από τις ελληνικές παραδόσεις, αφού ήμαστε Έλληνες και έτσι αισθανόμαστε.Αναφέρουμε τον Σέλευκο ή Σαλακσά, τον ιστορικό στρατηγό του Μέγα Αλέξανδρου, ως προπάτορά μας.Τα σπίτια μας είναι κτισμένα από ξύλα και πέτρα, με στοές όταν είναι ισόγεια ή με ξύλινα χαγιάτια όταν είναι διώροφα, πανομοιότυπα με αυτά που είχα την ευκαιρία να δω στα τυπικά μακεδονικά χωριά.
Την εστία του οίκου μας (από όπου προέρχεται και η ελληνική λέξη ζέστη και τζάκι) την τιμούμε ως ιερό τόπο και την καλούμε Τζέστακ. Από ξύλο και πέτρα είναι κτισμένα τα ιερά της Εστίας, ενώ οι ξύλινοι μεγάλοι κίονες στο εσωτερικό των ναών μας, φέρουν κιονόκρανα στολισμένα με δικέρατα κριάρια. «Δικέρατος» άλλωστε ονομάζεται και ο Μέγας Αλέξανδρος, επειδή φορούσε τα κέρατα του Άμμωνος Διός.
Τον δημιουργό θεό και πατέρα όλων τον ονομάζουμε Δία-Ζάο, δηλαδή Δία (από το ρήμα της ελληνικής γλώσσας, διαιρώ) και Ζεύς (από το ρήμα ζευγνύω). Και είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι μέσω της διαιρέσεως και της συζεύξεως μορφοποιείται η ζωή, δηλαδή μέσω της κλίμακας του DΝΑ.
Οι Καλασίνες μικρές κόρες παίζουν ακόμα με τις λίθινες κούκλες τους που ντύνουν με πάνες. Μιμούνται την θεά Ρέα που για να σώσει το θείο βρέφος της, τον Δία, από τον πατέρα του τον Κρόνο, σπαργάνωσε αντί αυτού έναν λίθο.Η χαρά μας είναι μεγάλη όταν εμείς οι νέοι Καλάσα μεταξύ των άλλων δραστηριοτήτων μας αθλούμαστε με την πάλη και την ρίψη του λιθαριού, επιδιώκοντας πολλές φορές ολυμπιακές επιδόσεις.
Οι γυναίκες Καλάσα κεντούν πάνω στους παραδοσιακούς μαύρους χιτώνες τους τα «χέο», ανθέμια και μαιάνδρους, τεθλασμένες γραμμές και κύμματα, το ρόδο της Ελευσίνας και το αστέρι του βασιλικού μακεδονικού οίκου.
Τις καλύπτρες της κεφαλής τους στολίζουν περίτεχνα με όστρακα, υπενθυμίζοντάς μας ότι σε μια κοχύλη ταξίδευσε η «Χοντάϊ», η θεά της ομορφιάς Αφροδίτη, από τα Κύθηρα μέχρι την Κύπρο.
Την εορτή της ανοίξεως , τότε που αναγεννάται η ζωή από τον λήθαργο του χειμώνα, την ονομάζουμε «Τζώση», δηλαδή της Ζωής.«Μπαλλομάϊν» προφέρουμε τον θεό Απόλλωνα, και είναι ο θεός που επισκέπτεται τις καλασικές κοιλάδες για τρεις ημέρες κατά τον «χέμαν» τον χειμώνα, στην χειμερινή ισημερία.
Ολόκληρη η εορτή διαρκεί ένα μήνα και ονομάζεται «Τσώμος», και είναι ο ιδιωματισμός της λέξεως «Κώμος». Είναι η ιεροτέρα καλασική εορτή μας και κατά το τέλος της, σε ιδιαίτερες πανηγυρικές εκδηλώσεις, μεταμφιεζόμαστε με ενδυμασίες του αντιθέτου φύλου. Στον απόηχο των ελληνικών Μικρών Διονυσίων που ετελούντο τις ίδιες ημέρες, άπαντες οι Καλάσα διασκεδάζουμε χορεύοντας και πίνοντας άφθονο κρασί δικής μας παραγωγής.
Ο στρατηλάτης Διόνυσος είναι αυτός που εφύτεψε αυτά τα κλήματα εδώ και 4.000 τέσσερις χιλιάδες χρόνια, όταν έφτασε από την Ελλάδα στην Ινδία.
Τραγουδάμε και ανταλλάσσουμε διονυσιακού περιεχομένου στιχομυθίες, κατά τον ίδιο παραδοσιακό τρόπο που εορτάζονται ακόμη και σήμερα τα Μεγάλα Διονύσια την άνοιξη στις μεγαλουπόλεις, όπου υπάρχουν Έλληνες ανά την υφήλιο. Όταν θα έρθει εκείνη η μοιραία ώρα που το νήμα της ζωής ενός αγαπημένου προσώπου θα κοπεί, οι Καλάσα γυναίκες λύνουν τις μακριές κοτσίδες των μαλλιών τους για να θρηνήσουν την απώλεια, όπως κάνουν ακόμα και σήμερα οι Μανιάτισσες. Οι άντρες κουρεύουμε τα μαλλιά μας για να μείνουμε ακούρευτοι και αξύριστοι όσο διαρκεί το πένθος μας, ότι δηλαδή έκανε ο ήρως Αχιλλέας στην «Ιλιάδα» του Ομήρου, όταν έχασε τον φίλο του, τον Πάτροκλο.
Τα ξύλινα ξόανα των επιφανών προγόνων μας που βρίσκονται στα νεκροταφεία μας, αποτελούν ιστορικά μνημεία για τους άνδρες που στρατευμένοι στα ελληνικά ιδεώδη, έδωσαν με αυτοθυσία την ζωή τους, πιστοί στο καθήκον τους, αν και βρίσκονταν τόσο μακρυά από την προσφιλή μητρόπολη.
Το αίμα που ρέει στις φλέβες μας είναι ελληνικό, και δεν είναι «εκ» ή έν, δεν είναι «δού» ή δύο, δεν είναι «τρέ» ή τρία τα χρόνια που το «λαλέω» ή το διαλαλούμε όλοι μας οι Καλάσα, ΑΛΛΑ ΑΜΕΤΡΗΤΑ.
Περιμένοντας τον Μέγα Αλέξανδρο να έρθη και να μας επαναφέρη στα πάτρια χώματα, όπως μας έχουν υποσχεθεί οι προγόνοι μας ότι θα γίνει κάποια ιστορική ημέρα, συνεχίζουμε να υπάρχουμε.Ευχαριστώ για την προσοχή σας.
ΥΑΣ ΒΑΖΙΚ
